شهداد روحانی

شهرداد روحانی در 27 مه 1954 در تهران، ایران متولد شد. پدر او، رضا روحانی، موسیقیدانی برجسته بود و در نتیجه شهرداد و تمام برادرانش پا در جای پای پدر گذاشتند. در حقیقت مردم ایران به تمام اعضای خانوادهٔ روحانی به چشم گنجینه های موسیقی ملی می نگرند.

او مسیر حرکت برای موسیقیدان شدن را از سن پنج سالگی آغاز کرد، زمانی که تحت تعلیم پدر خویش نواختن ویولن را آموخت. هنگامی که وارد هنرستان موسیقی تهران شد، با آموزگاری سوئیسی به نام بازیل[1] و نیز معلمی ارمنی به نام حق نظریان که نواختن پیانو را به او آموزش می داد، درس خواند؛ آنها به مدت هفت سال با یک دیگر کار کردند.

روحانی می گوید: «من الفبای موسیقی را با آنها آموختم. معلم خوب بودن اهمیت زیادی دارد، چون شما شاگردان خود را به رشتۀ مورد نظر علاقه مند می سازید.» شهرداد نه تنها از تمام بزرگان موسیقی از جمله برخی موسیقیدان های ایرانی مانند انوشیروان روحانی (برادر بزرگترش) و نیز جواد معروفی بلکه از پدر و مادرش هم الهام می گرفت.

شهرداد روحانی پس از تحصیل در هنرستان موسیقی تهران، خانوادهٔ خود را که بسیاری از آنان هنوز در ایران هستند ترک نمود و به اتریش سفر کرد. او در اتریش در آکادمی و هنرستان های موسیقی وین حضور یافت. سپس در اوایل دههٔ 80، بورس تحصیلی برای مطالعۀ موسیقی در دانشگاه یو سی ال ای[2] را پذیرفت و به ایالات متحده سفر کرد.

گر چه روحانی به این مسئله فرصت های بی انتهایی در آمریکا داشته است اعتراف می کند و این که چنین فرصت هایی امکان رشد زیادِ حرفه ای را برای او ایجاد کرده است، اما او معتقد است که اگر انقلاب رخ نداده بود، با ماندن در ایران هم همان فرصت ها در اختیارش قرار می گرفت.

البته روحانی از امتیازات زندگی در یک جامعهٔ آزاد و برخورداری از آزادی بیان که به ویژه برای افرادی که در زمینهٔ هنر فعالیت دارند در دسترس است، قدردانی می کند. او همچنین به مزایای تشویق فعالیت های اقتصادی و به همان ترتیب نتیجه بخشی این فعالیت ها که در آمریکا بسیار آشکار است، اشاره می کند.

اما روحانی دیدگاهی متعادل از تأثیر دموکراسی بر موفقیتش دارد: «من هنرمند هستم و محیطی که در آن هستم تأثیر بسیار زیادی بر درک و اهداف من ندارد.

بزرگترین هنرمندان در تاریخ تحت دشوارترین شرایط به اوج بیان هنری دست یافته اند. از سوی دیگر با توجه به عدم وجود محدودیت ها در یک جامعۀ برخوردار از دموکراسی، امکان نامحدودی برای ارائهٔ ایده های فردی وجود دارد. آمریکا که سرزمین فرصت ها است، بدون شک به این امر کمک کرده است اما در سرزمین فرصت ها، ضروری است که فرد استعداد و کار و تلاش سخت را به کار گیرد. این جا سرزمین غذای مجانی نیست!»

گرچه روحانی به عنوان نوازندۀ ویولن و پیانو، آهنگساز، تنظیم کنندهٔ موسیقی و رهبر ارکستر و نیز در بخشهای مالی و اجرایی موسیقی خود مشغول به کار بوده است، خود را محدود به هر یک از اینها نمی داند.

او در 1987 نهادِ گردانندهٔ هنرها[3] را تأسیس کرد که به آهنگسازان گمنام و مشتاق بسیاری کمک کرده است. یک ارکستر سمفونی در لس آنجلس وجود دارد که روحانی رهبر و تنظیم کنندهٔ موسیقی آن است. روحانی طی اجرای هر کنسرت، قطعاتی از آهنگسازان معروف را به اجرا می گذارد اما همچنین قطعه ای از یکی از آهنگ سازان گمنام آمریکایی را نیز اجرا می کند تا به جهشی در مسیر حرفه ای آهنگساز مذکور کمک کرده باشد. یکی از شرکت های غیر دولتی فدرال به نام دیدار با آهنگساز[4] به روحانی در این تلاش یاری رسانده است.

زیادی بر درک و اهداف من ندارد. بزرگترین هنرمندان در تاریخ تحت دشوارترین شرایط به اوج بیان هنری دست یافته اند. از سوی دیگر با توجه به عدم وجود محدودیت ها در یک جامعۀ برخوردار از دموکراسی، امکان نامحدودی برای ارائهٔ ایده های فردی وجود دارد. آمریکا که سرزمین فرصت ها است، بدون شک به این امر کمک کرده است اما در سرزمین فرصت ها، ضروری است که فرد استعداد و کار و تلاش سخت را به کار گیرد. این جا سرزمین غذای مجانی نیست!»گرچه روحانی به عنوان نوازندۀ ویولن و پیانو، آهنگساز، تنظیم کنندهٔ موسیقی و رهبر ارکستر و نیز در بخشهای مالی و اجرایی موسیقی خود مشغول به کار بوده است، خود را محدود به هر یک از اینها نمی داند. او در 1987 نهادِ گردانندهٔ هنرها[3] را تأسیس کرد که به آهنگسازان گمنام و مشتاق بسیاری کمک کرده است. یک ارکستر سمفونی در لس آنجلس وجود دارد که روحانی رهبر و تنظیم کنندهٔ موسیقی آن است. روحانی طی اجرای هر کنسرت، قطعاتی از آهنگسازان معروف را به اجرا می گذارد اما همچنین قطعه ای از یکی از آهنگ سازان گمنام آمریکایی را نیز اجرا می کند تا به جهشی در مسیر حرفه ای آهنگساز مذکور کمک کرده باشد. یکی از شرکت های غیر دولتی فدرال به نام دیدار با آهنگساز[4] به روحانی در این تلاش یاری رسانده است.

شهرداد روحانی با کار و تلاش و از خود گذشتگی تبدیل به یک رهبر ارکستر و آهنگساز، با شهرتی جهانی شده است که به عنوان رهبر مهمان در ارکسترهای بلندآوازهٔ دنیا مانند ارکستر رویال فیلارمونیک لندن، ارکستر سمفونی مینه سوتا، ارکستر سمفونی کلورادو، ارکستر سمفونی سن دیه گو، ارکستر سمفونی مینیاپولیس، ارکستر سمفونی نیوجرسی، ارکستر فیلارمونیک زاگرب و ارکستر سمفونی جوانان آمریکایی و بسیاری دیگر ظاهر شده است.

او نه تنها از تحسین و احترام حضار در سراسر جهان بلکه از تحسین آهنگسازان هم عصر خویش نیز برخوردار است. هِنری مانچینی[5] آهنگساز مشهور دربارهٔ روحانی گفته است: «شهرداد یکی از با استعدادترین آهنگسازان جدید است.» او به خاطر مهارت های کلاسیک قدرتمند خود که با شیوه ای جدید، خلاق و زیبا از موسیقی و تنظیم برای ارکستر آمیخته است، مورد ستایش است. استاد مهتا[6] (دربارهٔ شهرت 3 تنور)[7] می گوید: «او یکی از باهوش ترین رهبران ارکستر، با مهارت های گوناگون در صحنهٔ آمریکای امروز است.»

شهرداد شهرت زیادی به دلیل تنظیم و رهبری کنسرت آکروپولیس[8] یانی[9] به دست آورد که در پارتنون[10] در آتن یونان به همراه ارکستر رویال فیلارمونیک لندن انجام شد. این کنسرت مورد ستایش منتقدان و تماشاگران قرار گرفت و نهایتا پربیننده ترین برنامهٔ تلویزیون دولتی ایالات متحده شد. کنسرت یانی در آکروپولیس همچنین تا به حال در مقام دوم پرفروش ترین نمایش موسیقی جای دارد. آقای روحانی به دنبال این موفقیت در 1998 توسط دولت تایلند و یک هیئت ویژه مأمور شد تا برای جشن های سیزدهمین دورۀ بازی های المپیک آسیایی آهنگی تصنیف و رهبری کند. کار او محبوب ترین آهنگ بازی های آسیایی شد. او مهم ترین جایزهٔ تایلند به نام پیکانس[11] را برای اجرای برجستهٔ ارکستری در سال 1999 دریافت کرد. او همچنین چندین لوح فشردۀ موسیقی کلاسیک با ارکستر سمفونی رادیوی اسلواکی را ضبط نمود، از جمله موسیقی بالهٔ چایکوفسکی که نقدهای قابل توجهی از بسیاری از منابع رسانه ای را به خود جلب کرد.

شهرداد روحانی، مانند بسیاری از افراد پیش از خود، باید با دشواری های مهاجر بودن در این کشور روبرو می شد. او معتقد است که علاوه بر موضوع های قدیمی فرهنگ و موانع زبان، عادت کردن به سرعت و فلسفهٔ زندگی در آمریکا نیازمند زمان است و این که هر مرد یا زن، طیف زمانی خود و شیوۀ تطبیق با جامعهٔ جدید را دارد.

روحانی دربارهٔ جامعۀ همواره در حال رقابت این کشور میگوید: «ما همگی استعدادهای بی نظیریی را عرضه می داریم. هنر این است که بدانیم چه چیز سبب وجود چنین ویژگی در ما می شود و بتوانیم بر آن اساس سرمایه گذاری کنیم. »

زندگی در آمریکا، روحانی را قادر ساخته است تا خود را به عنوان یک فرد مطرح سازد و به عنوان یک هنرمند رشد کند. او توضیح می دهد که: «آمریکا، فضای کافی در اختیار شما می گذارد تا به دورترین حدی که استعدادتان شما را می برد، بروید. این کشور مطمئنا بیش از هر جامعهٔ دیگری که من می شناسم این امکان را به شما میدهد. به نظر من جامعهٔ آمریکا این کار را می کند چون تقریبا با آگاهی، گذشتهٔ شما را نادیده می گیرد. شما آن کسی هستید که می خواهید باشید و جامعه در این جا، چنین جرأتی را پاداش میدهد. البته جنبهٔ منفی این مسئله آن است که خطر شکست همواره وجود دارد. اما آن هم بخشی از چالش است. چینی ها، نمادی برای فرصت دارند که مشابه علامت خطر است. این توصیف خوبی از فلسفهٔ آمریکا هم هست.»

البته روحانی تلاش کرده است تا میراث ایرانی خود را حفظ کند. او بر این باور است که آمریکایی بودن و در عین حال ایرانی بودن خیلی دشوار نبوده است «چون این دو، کاملا با یک دیگر سازگار هستند.» این سخن توضیحی است برای این که چرا افراد ایرانی- آمریکایی این چنین از ملیت های موفقی بودهاند و بخش بسیار مهمی از این کشور، متشکل از مردم گوناگون، را تشکیل داده اند.

او میگوید: «جالب است که وقتی ما به ویژگی های شخصیتی ایرانی ها و آن چه که آمریکا بر آنها ارزش می گذارد نگاه میکنیم، می بینیم که آنها تقریبا یکسان هستند. ’اصول اخلاق کاری پروتستانها‘ آن گونه که این جا از آن نام برده می شود، میتواند اصول اخلاق کاری ایرانی نامیده شود. این مایهٔ افتخار من است که این حقیقت در مورد موفقیت افراد ایرانی- آمریکایی هر روز صحت این سخن را به اثبات می رساند. »

روحانی در حالی که چندین جایزه و امتیاز ویژه هم در اروپا و هم در ایالات متحده دریافت کرده است، مانند بورس A.K.M در اطریش و بورس ASCAP در لس آنجلس، تلاش کرده است تا در برابر آن، به اجتماع خود خدماتی ارائه دهد. او بالاترین استاندارد موسیقیدان بودن را به عنوان «گواهی بر معنای تعلیم و تربیت ایرانی من» حفظ کرده است.

روحانی مایهٔ افتخاری برای ایرانیان پراکنده، به ویژه افراد ایرانی  آمریکایی است، چرا که او ثابت کرده است که نمونه ای است از آن چه که در عین حفظ میراث فرهنگی و شرف یک فرد، می توان انجام داد. او وقت و استعداد خود را در اختیار اهداف غیرانتفاعی در اجتماع قرار داده است و مصمم به اجرای کنسرتی مجانی و یا کنسرتی برای گردآوری اعانه در هر سال است.

توصیهٔ او به سایر ایرانی  آمریکاییها این است که: «همواره برای بالاترین استانداردهای حرفه ای که استعدادهای خدادادی شما اجازه میدهد، کوشش کنید و آنها را حفظ کنید. »

شهرداد روحانی در سال 2001 بعد از یک غیبت طولانی، از سوی انجمن موسیقی ایران دعوت شد تا به ایران سفر کند. او با بسیاری از آموزگاران قدیمی خود، آنهایی که در دوران دانش آموزی او در تهران برایش بسیار اهمیت داشتند، دیدار کرد. روحانی با ارکستر فیلارمونیک تهران که در حدود 80 سال پیش تأسیس شد ولی از زمان انقلابِ 1979 فعالیت کاملی ندارد، به اجرای موسیقی پرداخت. او به شاگردان مشتاق و علاقه مندی آموزش داد که بسیاری از آنان زن بودند. تا جایی که به موسیقی حرفه ای کلاسیک در ایران مربوط میشود، همه چیز متوقف شده است و بنابراین روحانی هر تابستان که به ایران می رفت با بردن نت و آموزش رهبری ارکستر برای دانش آموزانش، سهم خود را انجام می داد.

روحانی مدتی را که در ایران بود همچنین به عنوان رهبر ارکستر میهمان فعالیت کرد و کنسرت هایی برگزار نمود: «یادم میآید ما پنج روز پشت سر هم اجرای کنسرت داشتیم. فروش بلیط از 2 بعد از ظهر شروع شد. طی یک ساعت همهٔ بلیط ها به فروش رفت. آنها درخواست داشتند تا اجرای برنامه چند روز دیگر نیز ادامه یابد که چنین شد. من سفرم به ایالات متحده را به تعویق انداختم تا بتوانم بمانم و خواستهٔ آنها را به انجام رسانم.

او بسیاری از قطعات کلاسیک را در تالار رودکی، سالن کنسرت مشهور تهران، اجرا کرد اما کارهای آهنگسازان بزرگ آمریکایی مانند لئونارد برنشتاین[12] و جان ویلیامز[13] را نیز معرفی نمود. بیش از پنج هزار نفر در برگزاری این کنسرتها حضور پیدا کردند و کسانی که نتوانستند در تالار بنشینند، بیرون ایستادند و به گونه ای از موسیقی گوش سپردند که برای مدتی طولانی نشنیده بودند. اجرای موسیقی او در بیشتر روزنامه های اصلی ایران مورد ستایش قرار گرفت و تأثیری ماندگار بر همهٔ کسانی گذاشت که در آن کنسرت ها حضور داشتند.

روحانی در مدتی که در ایران اقامت داشت، کاری بیسابقه نیز انجام داد: او و همکارانش کنسرتی برای دانشجویان دانشگاه با بلیط نیم بها اجرا کردند تا آنها هم بتوانند به کنسرت بیایند. آقای روحانی باز هم به ایران بازگشته است اما نه برای اجرای موسیقی. در این میان شور و شوق از بین نرفته است. او همچنان تلفن ها و ایی مِیل های زیادی از سوی دانشجویان مشتاق دریافت می کند که از او میخواهند برای تدریس و اجرا به ایران بازگردد.

او می گوید: «آرزو دارم بتوانم در شرایط مساعد به اجرای موسیقی بپردازم چرا که اگر بتوانم وقت خود را به هموطنانم بدهم و آن چه را که در سرزمین پدری یاد گرفتم، تعلیم دهم، این بهترین موهبت خواهد بود. من شاهد شور و شوق زیادی از سوی دانشجویان بودم، همچنین استعدادهایی بزرگ، ولی حداقل تسهیلات برای یادگیری را نیز دیدم. یکی از روزهایی که ما مشغول تمرین بودیم من اصرار داشتم که دانشجویان بخش موسیقی را دعوت کنیم تا آنها بتوانند ما را در حال تمرین ببینند و آموزش مستقیم داشته باشند. آرزو دارم دوباره برگردم و زمانی را با این موسیقیدان های بی نظیر، جوان و با استعداد بگذرانم. »

او هنگامی که در ایران به سر می برد با علیرضا عصار خوانندهٔ محبوب ایرانی نیز کار کرد. آنها با یکدیگر سبک های غربی را با موسیقی کلاسیک ایرانی آمیختند و به همراه آن از اشعار عارف مشهور قرن پانزدهم، جلال الدین رومی، و اشعار شاعر قرن بیستم، احمد شاملو نیز استفاده کردند. نتیجهٔ کار، لوحی فشرده به نام راز گشوده[14] بود که بهترین موسیقی شرقی و غربی را در یک دیگر می آمیزد.

شهرداد در حال حاضر مشغول رهبری چندین ارکستر بینالمللی است. او همچنین در حال آماده کردن و ساختن موسیقی برای خود و نیز براساس دریافت سفارش است. او دلیل موفقیت حرفه ای خود را کار و تلاش زیاد می داند. خانوادهٔ سلطنتی تایلند به دلیل شهرت و استقبال جهانی از روحانی، به او سفارش ساخت یک لوح فشردۀ موسیقی مخصوص به مناسبت هشتادمین سالگرد تولد پادشاه این کشور را دادند. این جشن که در دسامبر 2007 برگزار شد همچنین شصتمین سال سلطنت پادشاه را نیز گرامی می داشت که طولانی ترین پادشاهی در جهان است.

کار روحانی در این لوح فشرده برای چنین مراسمی براساس موسیقی ای بود که او با ارکستر فیلارمونیک لندن رهبری کرده بود.

شهرداد روحانی شهرت جهانی کسب کرده است و تبدیل به یکی از موفقترین رهبران و تنظیم کنندگان آهنگ در دنیای موسیقی معاصر شده است. سبک او که می توان آن را «عصر جدید» خواند بسیار اصیل و حتی بی همتا است. او استادی بزرگ، ماهر در جنبه های گوناگون موسیقی و قادر به آهنگ سازی در سبک های مختلف است. او همچنین در سراسر دنیا برای رهبری موسیقی فیلم شهرت دارد. او در طول دوران حرفه ای خود دستاوردهای زیادی کسب کرده است اما اکنون بیشتر وقت خود را به عنوان رهبر ارکستر میهمان صرف می کند.

او می گوید: «من همیشه عاشق موسیقی بودهام، از کودکی، اما فقط دوست داشتن موسیقی کافی نیست. شما باید بدانید که موسیقی به کجا می رود؛ موسیقی فقط احساسات و هنر نیست، علمی است که آن را نیز باید بیاموزید.»

Basil .1

UCLA .2

Conductor of the Arts - COTA .3

Meet the Composer .4

Henry Mancini .5

Mehta .6

Tenors 3 .7

Acropolis concert .8

Yanni .9

Parthenon .10

Pikanes .11

Leonard Bernstein .12

John Williams .13

Open Secret .14

حضور رهبران جوان که به تناوب ارکسترهای موجود را رهبری می‌کردند، سبب شد که آثار آهنگ‌سازان ایرانی جای بیشتری در رپرتوآر ارکسترها پیدا کند. گاه آن‌ها را در کنسرت‌های برون‌مرزی نیز عرضه می‌کردند و سبب شناساندن موسیقی پیشروی ایران به جهانیان می‌شدند.

اجرای ارکستر سمفونیک تهران به رهبری شهرداد روحانی، تیر ۱۳۸۴

در برنامه‌های پیشین، تا کنون از چند تن از اینان یاد کرده‌ایم و اینک نوبت به «شهرداد روحانی» رسیده که مقیم لس‌آنجلس در ایالات متحده آمریکا است.

شهرداد روحانی عضو خانواده‌ای است که بیشتر اعضای آن اهل هنر و موسیقی به شمار می‌آیند. پدرش که خود نوازنده بوده، همه فرزندان را به قلمرو موسیقی سوق داده است.

در میان فرزندان او انوشیروان روحانی را کسی نیست که نشناسد. آهنگ‌ساز و ترانه‌پرداز موفق سال‌های ۴۰ و ۵۰ و شاگرد برجسته‌ی جواد معروفی.

و اما شهرداد روحانی، برادر او، در سال ۱۳۳۳ در تهران زاده شد و زیر تأثیر فضای خانواده از همان خردسالی با موسیقی آشنایی یافت. در سال ۱۳۴۳ وارد هنرستان موسیقی ملی شد؛ نخست به فراگیری ویولون پرداخت و پیانو را به عنوان ساز دوم خود برگزید.

شهرداد علاوه بر آشنایی با سازهای ملی چون سنتور و نی و قژک، همیشه میل داشته که در حیطه‌ی موسیقی بین‌المللی نیز استعداد خود را بپروراند. به همین سبب در سال ۱۳۵۱ برای آموختن مبانی این موسیقی، به هنرستان عالی موسیقی نقل مکان کرد و باز هم به فراگیری ویولون و پیانو درعرصه‌ی موسیقی بین‌المللی پرداخت و علاوه بر آن، نزد محمدتقی مسعودیه و احمد پژمان با فوت و فن آهنگ‌سازی آشنا شد.

شهرداد روحانی در سال ۱۳۵۴ برای ادامه تحصیل رهسپار اتریش شد و در آکادمی موسیقی وین در رشته‌ی آهنگ‌سازی و رهبری ارکستر به فراگیری‌های بیشتر پرداخت. گفتنی است که شهرداد یک دوره‌ی چهارساله‌ی آموزش موسیقی جاز را نیز گذرانیده است.

او سرانجام در سال ۱۳۶۳ رهسپار ایالات متحده آمریکا شده و در دانشگاه UCLA در لس‌آنجلس، آموخته‌های خود را در آهنگ‌سازی و رهبری و نیز در زمینه‌ی موسیقی فیلم تقویت کرد.

شهرداد هم‌زمان با این مطالعات با «دان ری» آهنگ‌ساز و رهبر ارکسترسمفونیک «کوتا» که از شاگردان برجسته‌ی «آرنولد شونبرگ» بوده آشنا شد و به توصیه او، معاونت رهبری ارکستر را بر عهده گرفت.

از سال ۱۳۶۸ تا سال ۱۳۷۳ او به مدیریت هنری و رهبری همین ارکستر برگزیده شده و در سال ۱۳۷۴ سفرهای هنری خود را به اروپا و آسیا به عنوان رهبر میهمان آغاز کرد.

موفق‌ترین این رهبری‌ها در سفر یونان صورت پذیرفت. او در آکروپلیس «یانی» هنرمند بین‌المللی پاپ را با ارکستر رویال فیلارمونیک لندن همراهی کرد.

از آن گذشته شهرداد تا کنون ارکستر فیلارمونیک اسلواکی، ارکستر فیلارمونیک زاگرب و ارکستر بزرگ دیگری را در ژاپن زیر رهبری داشته است.

کمی هم از آفریده‌های شهرداد روحانی بگوییم. «سه کنسرتو برای ویلون، پیانو و ساکسیفون»، «فانتزی برای ترومپت و ارکستر»، «قطعات متعدد برای پیانوی تنها»، «رقص بهار برای پیانوی ارکستر» و «تنظیم تازهای از ترانه‌های بومی ایران» از جمله آثار شهرداد روحانی هستند.

گفتنی است که شهرداد در سال ۱۳۷۷ قطعه‌ای را به سفارش دولت تایلند برای گشایش بازی‌های آسیایی نوشت و خود آن را با یک گروه آواز جمعی ۱۵۰ نفره رهبری کرد.

او پس از انقلاب نیز یکی دو بار برای رهبری ارکستر سمفونیک تهران به ایران دعوت شده است.

رادیو زمانه

محمود خوشنام

1. My Heart Will Go On (Love Theme From Titanic), James Horner
2. Forest Gump (Main Theme), Alan Sylverstri
3. Sabrina (Main Theme), John Williams
4. Raindrops (Butch Cassidy And The Sundance Kid), Burt Bacharach and Hal David
5. Berto Surto #8 (Age of Innocence), Ludwig Von Beethoven
6. St. Elmo's Fire (Love Theme), David Foster
7. Il Postino (The Postman), Luis Enrique Bacalov
8. Moon River (Breakfast At Tiffany's), Henry Mancini and Johnny Mercer
9. Out There (The Hunchback of Notre Dame), Alan Menken Stephen Schwartz
10. Charade (Main Theme), Henry Mancini
11. Maria (Westside Story), Leonard Bernstein Stephen Sondheim
12. Someday (Hunback of Notre Dame), Alan Menken and Stephen Schwartz
13. Romeo and Juliet (Love Theme), Nino Rota
14. Close To You, Burt Bacharach and Hal David
15. Somewhere Out There (An American Tail), James Horner

شهرداد روحاني براي مخاطبان ايراني بيشتر در مقام آهنگساز گروه ياني در كنسرت آگروپوليس يونان شناخته شده است، در حالي كه وي پيش از آنكه در سال 1994 در اين گروه بدرخشد كارنامه قابل قبولي در رهبري اركستر و آهنگسازي از خود به جاي گذاشته بود. روحاني از كودكي با موسيقي آشنا شد و در ده سالگي پا به هنرستان ملي موسيقي گذاشت و نزد ابراهيم روحي‌فر و دكتر محمدتقي مسعوديه شاگردي كرد. او سپس براي ادامه تحصيل موسيقي به آكادمي موسيقي وين در اتريش عازم شد و توانست تحصيلا‌ت خود را در رشته رهبري اركستر و آهنگسازي به پايان برساند.

تا آنجا كه اطلا‌ع داريم، شما اخيرا رسيتال پيانويي را با همراهي برادرتان انوشيروان روحاني در كاليفرنيا برپا كرديد، بعد از اين اجرا آيا برنامه جديدي داشته‌ايد؟ ‌

اين روزها پروژه‌اي را تمام كرده‌ام كه به سفارش دولت تايلند انجام شده است. امسال دولت تايلند برنامه‌اي را براي بزرگداشت جشن 80 سالگي پادشاه اين كشور برگزار مي‌كند. اين پادشاه 60 سال است كه پادشاهي تايلند را در دست دارد امسال جشن 60 سالگي پادشاهي و 80 سالگي زندگي‌اش در تايلند برگزار مي‌شود. من با همراهي اركستر سمفونيك لندن قطعاتي را براي اين جشن ضبط كرده‌ام كه كار ميكس و مسترينگ آن به پايان رسيده و تا يك ماه ديگر ‌CD آن منتشر مي‌شود. ‌

شما در سال 1998 هم موسيقي افتتاحيه و آرم رسمي بازي‌هاي آسيايي را به سفارش دولت تايلند ساخته بوديد. آيا در اين كشور اجراي صحنه‌اي هم خواهيد داشت؟ ‌

ممكن است حوالي ماه دسامبر اجراي زنده داشته باشيم؛ ولي الا‌ن مساله مهم، تهيه همين ‌CD است كه كار آن به پايان رسيده. در ماه دسامبر اين جشن برگزار مي‌شود و ‌ CD هم همان زمان توزيع مي‌گردد. در كنار تهيه اين ‌CD مشغول تهيه ‌CD ديگري هستيم كه دربردارنده قطعاتي است كه طي مدت 30 سال گذشته ساخته‌ام. اين قطعات در حقيقت آثار سمفونيك من هستند كه تا دو سه ماه ديگر ضبط آنها به پايان مي‌رسد و به احتمال زياد اوايل سال 2008 منتشر مي‌شود. ‌

اين ‌CD حاوي كدام يك از آثارتان است؟ ‌

در اين ‌CD قطعات كنسرتو پيانوي من هست و همچنين قطعاتي كه براي ويولن و اركستر نوشته شده كه تعدادي از آنها با اركستر سمفونيك لندن ضبط شده و تعدادي هم در آمريكا. اين قطعات تا به حال در جايي منتشر نشده.

آيا در اين مدت با نوازندگان يا خوانندگاني غير از ياني همكاري داشته‌ايد؟

بله، من با يكي از تواناترين نوازندگان ساكسيفون آمريكا به نام داگ‌مسك (‌) Dyg Masak‌همكاري داشته‌ام كه حاصل آن نوشتن قطعه‌اي براي ساكسيفون و اركستر است. مسك، استاد دانشگاه ‌USD براي ساكسيفون است كه قطعه من را اجرا كرده. ما اين قطعه را دوباره با يكي از اركسترهاي اروپايي ضبط كرده‌ايم. ‌

شما اين روزها بيشتر در كاليفرنيا متمركز هستيد يا در ديگر كشورها به‌عنوان رهبر ميهمان حضور داريد؟

من تابستان در كاليفرنيا هستم، اما از ماه سپتامبر به‌عنوان رهبر ميهمان به چند كشور سفر خواهم كرد كه يكي از اين كشورها تركيه است. در ضمن اركسترسمفونيك تايلند از من دعوت كرده كه به اين كشور سفر كنم. همچنين شماري از اركسترهاي آمريكا از من براي همكاري دعوت كرده‌اند كه اين برنامه‌ها از ماه اكتبر شروع مي‌شود.

از برنامه‌هاي موفق شما، آهنگسازي براي اجراي كنسرت ياني در آگروپوليس يونان بود كه در سال 1994 برگزار شد. آيا همكاري‌تان را با ياني ادامه داده‌ايد؟

الا‌ن ديگر همكاري‌اي با ياني ندارم، چون فعاليت به‌عنوان رهبر ميهمان در اركسترهاي مختلف وقت من را مي‌گيرد. همكاري‌اي كه من با ياني داشتم، در قالب تور بود. يادم مي‌آيد آن زمان ما تور شش ماهه‌اي برپا كرديم و خب حضور در اين تور وقت زيادي را از من مي‌گرفت. به همين خاطر فعاليت در تورهاي موسيقي را كم كردم و بيشتر به‌عنوان رهبرميهمان فعاليت مي‌كنم. رهبرميهمان بودن حداكثر دو هفته از وقت من را مي‌گيرد و من مي‌توانم بعد از برپايي كنسرت دوباره به محل اقامتم برگردم. اين بود كه ترجيح دادم ديگر در قالب تور فعاليت نكنم. ‌

چي شد با ياني همكاري كرديد؟

خب ياني تعدادي از آثار من را شنيده بود و ابراز علا‌قه كرد كه آنها را براي اجراي اركستر تنظيم كنيم. اينطور بود كه ما با هم آشنا شديم. ما همكاري خوبي با هم داشتيم و مدت سه سال اين همكاري ادامه يافت. تجربه جالبي بود، باعث شد كاركشته‌تر شدم و چيزهاي تازه‌اي ياد بگيرم. ‌

سوالي كه در مورد آهنگسازاني چون شما مطرح مي‌شود اين است كه شما از يك طرف ريشه در سرزمين مادري‌تان ايران داريد و از طرف ديگر مكاني را براي زندگي انتخاب كرده‌ايد كه فرسنگ‌ها با ايران فاصله دارد. آيا از رهگذر اين دوپاره بودن با مشكلي مواجه نمي‌شويد؟ ‌

ببينيد، طبيعي است كه من چه بخواهم چه نخواهم تعلق به ايران دارم. البته من زماني از ايران خارج شده بودم كه شخصيت‌ام شكل گرفته بود و مي‌دانستم ريشه‌ام در كجاست. درست است كه بيشتر عمرم را در خارج از ايران سپري كرده‌ام ولي با اين‌حال مقدار زيادي از آن فرهنگ و آداب و رسوم در وجودم هست. در نتيجه در بعضي قطعاتي كه مي‌سازم از اين فرهنگ و ريشه براي خلق اثر كمك مي‌گيرم. بعضي وقت‌ها هم چندان ضرورتي ندارد كه من از اين فرهنگ و ريشه الهام بگيرم. من البته معتقدم هر كدام از ما كه در خارج از ايران زندگي مي‌كنيم، اگر بتوانيم در زمينه خودمان مطرح شويم قدم مثبتي براي ملت‌مان برداشته‌ايم. وقتي به آثار آهنگسازاني چون استراوينسكي، موتزارت، چايكوفسكي و بتهوون نگاه مي‌كنيم مي‌بينيم كه در مقدار زيادي از آثار خود از تم‌هاي فولكلوريك و محلي زيادي استفاده كرده‌اند. ‌

اين در ميان آهنگسازان ما هم متداول است و بسياري از آنها سعي مي‌كنند روي ملودي‌هايي كار كنند كه از نسل‌هاي گذشته به شكل سينه به سينه به ما رسيده است. آهنگسازي چون استراوينسكي در طول زندگي‌اش دوبار شهروند دو كشور ديگر غير از شوروي زادگاهش شد. او ابتدا به فرانسه رفت و بعد از آن هم در آمريكا سكونت گزيد و حتي تا آخر عمر در اين كشور اقامت داشت. با اين حال ما هميشه او را آهنگساز شوروي مي‌شناسيم. ‌

پايبندي به تم‌هاي بومي تا چه حد در كار آهنگسازان امروز دنيا ضرورت دارد؟ ‌

به نظر من اين شيوه بسيار مهمي است. چون همين كار باعث زنده‌ماندن ملودي‌هايي مي‌شود كه براي چند نسل سينه به سينه جريان داشته‌اند. در همين ايران خودمان ما ملودي‌هايي داريم كه نمي‌دانيم آهنگساز آن‌چه كسي است. خب، مهم است كه آهنگسازان ما اين تم‌ها را حفظ كنند. من هم سعي كرده‌ام در بعضي آثارم دنباله‌روي اين روش باشم. ‌

مي‌توانيد از قطعه يا آهنگ خاصي نام ببريد كه تحت‌تاثير تم‌هاي بومي ايراني ساخته‌ايد؟

براي مثال من يك كنسرتوپيانو نوشته‌ام كه چندين بار در آمريكا اجرا شده و تاثير زيادي از ريتم‌هاي موسيقي ايراني و تم‌هاي موسيقي سنتي پذيرفته است. يا قسمت دوم كنسرتوساكسيفون من يك موسيقي شرقي ايراني در دستگاه اصفهان است. هرچند اين قطعه با قطعه‌اي كه يك نوازنده سه‌تار در دستگاه اصفهان مي‌نوازد فرق دارد، با اين‌حال احساس مي‌شود كه حال و هوايي ايراني دارد. البته به اين نكته اشاره كنم كه ما با شنيدن آثار استراوينسكي همان لحظه اول به ياد موسيقي فولكلوريك شوروي نمي‌افتيم و بايد قدري در اين آثار تامل كنيم، در آثار من همچنين كيفيتي مشاهده مي‌شود. ‌

اخيرا حاصل همكاري مشترك شما و عليرضا عصار در قالب آلبوم <نهان مكن> منتشر شد. چه شد كه با يك خواننده جوان ايراني همكاري كرديد؟

زماني كه به ايران رفت و آمد مي‌كردم، با عليرضا عصار آشنا شدم. احساس كردم كه خواننده تحصيل كرده و موفقي است. چون به ندرت اتفاق مي‌افتد كه يك خواننده همزمان با موسيقي كلا‌سيك غرب آشنا باشد و از موسيقي ايراني هم سردربياورد. ‌

در ضمن آقاي عصار نوازنده خوبي است و يادم مي‌آيد يك روز يكي از قطعات بتهوون را به خوبي برايم نواخت. اين بود كه نظر من به ايشان مساعد شد. مدتي بعد زمينه‌اي پيش آمد كه ما آلبوم مشتركي منتشر كنيم. البته از زماني كه تصميم به اين همكاري گرفتيم تا زماني كه آلبوم به مرحله ضبط رسيد، سه سال طول كشيد. احساسم اين بود كه اين آلبوم مي‌تواند آلبوم موفقي شود. ‌

چه شد كه براي اجراي اين كار با اركستر‌سمفونيك لندن همكاري كرديد؟

خب من قصد داشتم اين آلبوم به بهترين نحو ممكن ضبط و اجرا شود، اين بود كه يكي از بهترين اركسترسمفونيك‌هاي دنيا يعني اركسترسمفونيك لندن را براي اين منظور انتخاب كردم. استوديويي كه براي اين كار انتخاب شد يكي از بهترين استوديوهاي دنياست. ‌

چه رويكردي در آهنگسازي آلبوم <نهان مكن> داشتيد؟

رويكرد من در اين آلبوم يك رويكرد تلفيقي بود. خواستم تلفيقي از موسيقي‌هاي مختلف را ارائه دهم. ما اين رويكرد را در كنسرت ياني هم دنبال كرده بوديم و حتي خيلي‌ها سعي كردند از آن تقليد كنند. فكر مي‌كنم اين فرمول موفق بوده و آنطور كه شنيده‌ام گويا اين آلبوم در ميان مردم هم مخاطباني داشته است.

تيرماه سال 1383 آخرين حضورتان درتهران بود كه در تالا‌ر وحدت هم برنامه اجرا كرديد. آيا قصد بازگشت دوباره به ايران را نداريد؟

من اول اين گفت‌وگو هم گفتم از اين كه از مملكتم دور هستم متاسفم. اينجا در آمريكا آدم احساس مي‌كند انتهاي كره زمين است! دوستاني كه در اروپا زندگي مي‌كنند راحت‌تر هستند، چون كه چهار-پنج ساعت تا ايران بيشتر فاصله ندارند و سريع‌تر مي‌توانند به ايران رفت‌وآمد كنند. با اين حال مدام به ايران فكر مي‌كنم. قطعاتي هم كه مي‌سازم در اين راستاست كه براي موسيقي ايراني تاثيرگذار باشد. با اين كه از مملكتم دور هستم، اما همواره در اشتياق ايران هستم و اخبار و رخدادهاي ايران را دنبال مي‌كنم. اميدوارم همه ما در پيشبرد فرهنگ كشورمان سهيم باشيم. متاسفانه فعلا‌ برنامه‌اي براي حضور در ايران ندارم؛ هر چند هميشه دغدغه‌ام ايران است.

باله« نوروز» با طراحی رهبر اين گروه آناجانبازيان و موسيقی شهداد روحانی درچهل و هفتمين برنامه جشن های کريسمس در«ميوزيک سنتر» لس آنجلس اجرا شد. در مراسمی که هرسال در شب کريسمس در «ميوزيک سنتر» شهر لس آنجلس با حضور هنرمندانی از فرهنگ و قوميت های مختلف برگزار می شود برای نخستين بار يک گروه رقص ايرانی نيز به اجرای برنامه پرداخت.

خانم جانبازيان که استوديوی باله او در شهر گلندل در حومه لس آنجلس قرار دارد به عنوان نماينده آمريکايی ايرانی تباراين ناحيه ايرانی نشين وهم چنين نماينده ارامنه اين شهر دربرنامه شب کريسمس به اجرای برنامه پرداخت.

هرچند جشن «کريسمس» سمبل بزرگداشت زاد روز پيامبر مسيحيان جهان است اما خانم جانبازيان در ارائه کار هنری خود به اين مناسبت کوشيده است تا به عنوان نماينده ای از هنر و فرهنگ ايرانی هنرفولکلوريک و اصيل ايران زمين را محور اصلی کار خود قرار دهد.

مجری برنامه پس از توضيح کوتاهی از جشن نوروز ايرانيان به همراه رقصندگان گروه باله جانبازيان با لباس های حرير سفيد و بنفش پيش از آغاز برنامه با صدها تماشاگر همصدا شدند و به دو زبان فارسی و انگلیسی سه بار کلمه «عشق» را تکرار کردند و سپس موسيقی آغاز شد.

•پس در واقع طولانى ترين دوره همكارى شما با منچينى بوده است. با جان ويليامز چقدر ارتباط داشتيد؟
من به موسيقى جان ويليامز بسيار علاقه مند بودم. به همين دليل تمام آثارش را تهيه كردم و آن موقع متوجه شدم كه جان ويليامز فقط آهنگساز فيلم نبوده و قطعات سمفونى، كنسرتو و قطعاتى براى پيانو نوشته و حتى يك كنسرتو براى ويولنسل و اركستر نوشته كه «يويوما» يكى از بزرگترين نوازندگان ويولنسل دنيا قطعه ايشان را اجرا كرده است.

 من در زمان دانشجويى در كاليفرنيا قطعه اى نوشته بودم به نام «فانتزى براى ترومپت و اركستر سمفونيك» كه يك كپى از آن را به ويليامز دادم و ايشان نظر بسيار مثبتى روى اين قطعه داشت. من از موسيقى جان ويليامز بسيار لذت مى برم، چون قدرت عجيبى در ساخت موسيقى تصويرى دارد.

 البته گاهى به او ايراد مى گيرند كه آثارش شبيه به هم است، ولى من اين ايراد را قبول ندارم. زيرا در واقع كارگردانان و تهيه كنندگان از او مى خواهند كه با تم هاى مشابه موسيقى بنويسد، اما اگر تمام آثار ايشان را مطالعه كنيد، مى بينيد در ضمن آنكه آثار وى كاملاً با يكديگر متفاوت است، در عين حال مى توانيد بفهميد كه آهنگساز اين آثار ويليامز است. زيرا ويژگى هاى مشترك بسيار دارد.

•من طى چهار دوره اجراى شما با اركستر سمفونيك تهران متوجه شده ام كه شما بيشتر قطعاتى را انتخاب مى كنيد كه كادانس و پايان قطعه پرطمطراق بوده و حجم صدايى آنقدر زياد است كه واقعاً سالن را به لرزه درمى آورد. شايد البته دو استثنا هم باشد و قطعات آداجيوى باربر و موسيقى فيلم نجات سرباز رايان كه در اولين و سومين همكارى تان با اركستر سمفونيك تهران اجرا كرديد از اين كليت مستثنا است.

البته من واقعاً قطعات را با اين معيار انتخاب نمى كنم. اما به هر حال آغاز و پايان قطعه مهمترين بخش يك اثر است. ضمن آنكه شايد همين قطعه اى كه ما اجرا مى كنيم در اجراى ديگرى پايان قطعه آن حجم صدايى را نداشته باشد. چون در موسيقى تمام حالت ها نسبى است.

اجراى فورته استانداردى ندارد. رهبر اركستر آزاد است و اركستر هم از رهبر تبعيت مى كند. مهم اين است كه كادانس آن تاثير را در شنونده گذاشته باشد و همان طور كه مى گوييد احساس كند كه سالن مى لرزد. اين هدف من است و خوشحالم كه شما هم چنين احساسى را دريافت كرديد.

 البته من محدوديت هايى از جمله شرايط سالن را هم مدنظر داشته باشم. اگر سالن من شرايط بهترى داشت ديوارها به معناى واقعى كلمه مى لرزيد. چون هدف من اين بود.

• آقاى روحانى براى اجراى بعدى اركستر سمفونيك تهران آيا از الان فكر كرده ايد كه چه قطعاتى را براى اركستر انتخاب خواهيد كرد؟ البته حتماً يك قطعه موسيقى فيلم خواهيد داشت...
دقيقاً نمى توانم بگويم چون اركستر هم اكنون در حال تغيير و تحول است ولى در نظر دارم كه يك كنسرت را فقط به اجراى موسيقى فيلم اختصاص بدهم.

•با اخبارى كه طى سال هاى اخير از شما شنيده ايم فكر مى كنم كه ديگر مايل نيستيد تجربه مجددى با «يانى» آهنگساز يونانى داشته باشيد. به خاطر دارم كه مى گفتيد كنسرت آكروپوليس اگرچه تجربه بسيار موفقى بود اما شما به دليل تنظيم و بازنويسى قطعات يانى بسيار به زحمت افتاديد.
اينكه يانى اصولاً با دانش آهنگسازى بيگانه بود چندان مهم نبود اما آنچه كه مرا از تكرار اين همكارى بازداشت وقت گير بودن آن بود. رفتن به تور يعنى آنكه حداقل شش ماه براى آماده كردن قطعات وقت صرف شود چون تنظيم قطعات هم همان طور كه مى دانيد به عهده من بود و نوشتن آنها مرا از كارهاى مورد علاقه ام باز مى داشت. مثل بودن با خانه و خانواده، كاركردن با اركستر سمفونيك تهران يا رفتن به اركسترهاى ديگر به عنوان رهبر مهمان.

•اما امروز كه ۱۰ سال از آن برنامه مى گذرد اين همكارى را چگونه مى بينيد؟
تجربه بسيار خوبى بود. يادم هست كه حدود دو سال پيش از كنسرت آكروپوليس و حدود سال ۱۹۹۲ تورى براى سرتاسر آمريكا داشتيم و ۵۲ كنسرت در ۵۲ شهر و با ۵۲ اركستر ظرف ۶۰ روز اجرا كرديم. دشوارترين كار اين بود كه بايد با ۵۲ اركستر كار مى كردم. ما حدود ظهر به شهر مى رسيديم.

 از ساعت دو تا پنج بعدازظهر مى بايد با آن اركستر براى اولين  و آخرين بار تمرين مى كرديم آن هم قطعاتى كه من مى شناختم ولى اركستر نمى شناخت. ساعت ۸ يا ۹ شب كنسرت اجرا مى شد و ما بعد از پايان كنسرت حدود ساعت ۱۲ نيمه شب مجدداً سوار اتوبوس مى شديم و به سمت شهر بعدى كه حدود شش يا هفت ساعت از ما فاصله داشت حركت مى كرديم.

در واقع من بايد اركستر را ظرف ۵/۲ ساعت آماده مى كردم. البته براى من تجربه خيلى خوبى بود و تعداد بسيارى از اين قطعات در كنسرت آكروپوليس اجرا شد اما تماماً قطعاتى بود كه يانى ساخته بود و من تنظيم كرده بودم. اين تور بهترين مدرسه بود كه رهبر اركستر را در يك كوران كارى قرار مى داد. من در اين تور توانستم توانايى هاى خود را نه فقط به عنوان رهبر اركستر بلكه به عنوان تنظيم كننده قطعات نوازنده ويولن و پيانو و آهنگساز نشان دهم.

به جرات مى توانم بگويم كه ۹۰ درصد رهبران اركستر امروز شايد نوازنده خوبى نباشند و ۹۵ درصد آنان آهنگسازى نمى كنند. فاصله بين كنسرت آكروپوليس و كنسرت چين و تاج محل حدود چهار سال بود كه من در اين مدت راه خودم را جدا كرده بودم و به دليل تعهداتى كه داشتم همكارى مجدد را قبول نكردم و يك رهبر آمريكايى _ ارمنى را كه در تورهاى قبلى به عنوان مايستر اركستر انتخاب كرده بودم به يانى معرفى كردم.

•آقاى روحانى به عنوان آخرين سئوال شما پنجمين دوره همكارى با اركستر سمفونيك تهران را به پايان برديد. درباره اركسترى كه از سال ۱۳۲۲ تاسيس شده و تا امروز خود را كشانده چه نظرى داريد؟
بله اين اركستر سال ۱۳۲۲متولد شده است اما اركستر سمفونيكى كه در محل سكونت من - شهر لس آنجلس- فعاليت مى كند از اين اركستر جوان تر بوده ولى در همين عمر كوتاه خود بسيار خوب كار كرده چون از حمايت دولت بهره برده اما اركستر سمفونيك تهران ظرف همين چهار سال خيلى پيشرفت كرده و با يك برنامه ريزى صحيح مى تواند در مدت بسيار كوتاهى به يكى از اركسترهاى مطرح قاره آسيا تبديل شود زيرا نوازندگان توانا، بااستعداد و علاقه مند هستند.